[JPVP-01 – 06/10/2026] Đời sống và làm việc tại Nhật Bản

Pip: Sống ở Nhật mà không để ý giấy tờ thì cứ như đi trong rừng không có bản đồ, ngoại trừ rừng này có thêm động đất và thuế thu nhập.

Mara: JP Viva vừa cập nhật loạt bài thiệt thực tế nè: visa và tư cách lưu trú đổi từ năm 2027, bảo hiểm y tế hai hệ thống, bảo hiểm thuê nhà khi có động đất, và thủ tục Apostille thay dấu lãnh sự từ tháng 9 năm 2026.

Pip: Nghe là biết tụi mình bắt đầu từ chuyện visa rồi.

Chế độ ikusei shuro và đường lên kỹ năng đặc định

Mara: Từ ngày 1 tháng 4 năm 2027, hệ thống thực tập sinh cũ chính thức được thay bằng chế độ mới. Câu hỏi nhiều bạn lo nhất là: đang làm dở có bị ảnh hưởng không, và đổi công ty có dễ hơn không.

Pip: Bài viết nói thẳng luôn: "Chế độ lưu trú mới có tên là 育成就労 đã được thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/4/2027. Chế độ này sinh ra để thay thế 技能実習 vốn tồn tại mấy chục năm qua."

Mara: Nói gọn lại thì ai nhập cảnh trước mốc đó vẫn tiếp tục theo chế độ cũ đến hết hợp đồng. Chế độ mới chủ yếu nhắm tới người bắt đầu làm thủ tục sang Nhật sau khi luật có hiệu lực.

Pip: Điểm thay đổi thiệt ra khá lớn. Trước đây thực tập sinh bị buộc vào một nghiệp đoàn, một công ty, không đi đâu được. Giờ sau một đến hai năm là có thể chuyển việc theo nguyện vọng, miễn đủ tiếng Nhật và tay nghề.

Mara: Đúng vậy. Để chuyển lên kỹ năng đặc định số 1 sau ba năm, bạn cần đạt tiếng Nhật tối thiểu A2, tương đương JLPT N4, và thi đỗ kiểm tra kỹ năng quốc gia bậc 3.

Pip: Còn với bạn nào đang giữ tư cách kỹ năng đặc định số 1, thời hạn tổng cộng tối đa là 5 năm, và khoảng thời gian đó tính gộp cả lúc xuất cảnh bằng giấy phép tái nhập cảnh nha, đừng nhầm.

Mara: Bài cũng nhắc tới điều kiện lên thực tập kỹ năng số 3 sau tháng 4 năm 2027. Ai lên thực tập kỹ năng số 2 chưa đủ một năm tính đến tháng 4 năm 2027 thì mất quyền thi lên giai đoạn 3 theo luật cũ, nên nhờ nghiệp đoàn kiểm tra lộ trình sớm.

Pip: Bảo hiểm y tế cũng có mấy con số cần biết, mình qua đó liền ha.

Kenpo và kokuho: Hai hệ bảo hiểm y tế

Mara: Đi làm ở Nhật thì rơi vào một trong hai hệ: bảo hiểm y tế công ty gọi là kenpo, hoặc bảo hiểm y tế quốc dân gọi là kokuho. Bài viết giải thích thẳng: "Người nước ngoài ở Nhật trên 3 tháng mà không có bảo hiểm công ty thì bắt buộc phải vô bảo hiểm y tế quốc dân."

Pip: Tức là không có lựa chọn nào là không đóng gì hết, dù đang nghỉ việc chờ chỗ mới hay làm tự do.

Mara: Đúng. Tỷ lệ kenpo năm 2026 chênh theo tỉnh, Tokyo là 9.85%, thấp nhất là Okinawa 9.44%, cao nhất là Saga 10.55%. Từ tháng 10 năm 2026, mốc lương 8.8 man yên để được vô bảo hiểm công ty khi làm baito đã bị bỏ hẳn, nhiều bạn làm thêm sẽ được công ty gánh một nửa thay vì tự đóng trọn.

Pip: Còn khi đi khám bệnh thì thẻ bảo hiểm giấy không còn dùng được nữa. Phải dùng thẻ My Number tích hợp bảo hiểm, hoặc giấy xác nhận tư cách nếu chưa kịp đăng ký.

Mara: Chuyện nhà ở cũng có khoản bảo hiểm hay bị bỏ sót, mình sang phần đó nha.

Bảo hiểm thuê nhà và động đất

Pip: Ký hợp đồng thuê nhà ở Nhật thì bên bất động sản thường kẹp sẵn bảo hiểm cho ký luôn. Nhiều bạn cứ nghĩ ký xong là yên tâm rồi, nhưng thực ra gói đó thường chỉ là bảo hiểm hỏa hoạn cho đồ đạc thôi.

Mara: Bài dẫn thẳng từ Bộ Tài chính Nhật: "Bảo hiểm hỏa hoạn thông thường không hề đền bù cho những vụ cháy có nguồn cơn từ động đất." Động đất làm ngã bếp ga, lửa bùng lên thiêu rụi đồ đạc thì bảo hiểm hỏa hoạn từ chối chi trả.

Pip: Thiệt tình, cái tên nghe như bảo hiểm cháy mà lại không đền khi cháy do động đất, nghe hơi mâu thuẫn dữ vậy ta.

Mara: Đó là lý do phải mua thêm bảo hiểm động đất riêng, tiếng Nhật là jishin hoken. Gói này chỉ bán kèm với bảo hiểm hỏa hoạn, không mua độc lập được, và hạn mức nằm trong khoảng 30 đến 50 phần trăm hợp đồng hỏa hoạn, trần đồ đạc tối đa 1,000 vạn yên.

Pip: Còn một điểm hay là phí bảo hiểm động đất được khấu trừ thuế thu nhập tối đa 50,000 yên mỗi năm, giấy chứng nhận gửi về nhà vào mùa thu thì nộp cho phòng nhân sự khi làm điều chỉnh thuế cuối năm là xong.

Mara: Giấy tờ giữa Việt Nam và Nhật cũng vừa đổi thủ tục lớn, mình qua phần đó nha.

Apostille thay dấu lãnh sự từ tháng 9 năm 2026

Pip: Ai từng chạy giấy tờ giữa Việt Nam và Nhật chắc biết cái vòng lặp: xin giấy ở Nhật, đem lên Bộ Ngoại giao Nhật xác nhận, rồi lại gửi qua Đại sứ quán Việt Nam xin thêm dấu. Từ ngày 11 tháng 9 năm 2026, vòng đó rút ngắn lại rồi.

Mara: Bài giải thích rõ: "Từ mốc này, giấy tờ công dùng qua lại giữa Việt Nam và các nước thành viên như Nhật Bản chỉ cần dán con tem Apostille là xong, khỏi cần qua thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự lằng nhằng như trước."

Pip: Nói thực tế hơn thì giấy tờ Nhật như thụ lý kết hôn, khai sinh, lý lịch tư pháp, bạn xin tem Apostille tại Bộ Ngoại giao Nhật ở Tokyo hoặc Osaka, rồi gửi thẳng về Việt Nam dịch và công chứng, không cần ghé Đại sứ quán nữa.

Mara: Còn chiều ngược lại thì nhiều bạn hay nhầm. Đại sứ quán tại Tokyo và Tổng Lãnh sự quán tại Osaka không cấp Apostille cho giấy tờ Việt Nam. Bạn phải xin tại Việt Nam qua trang apostille.lanhsuvietnam.gov.vn trước khi bay sang.

Pip: Giấy đã hợp pháp hóa trước ngày 11 tháng 9 năm 2026 thì vẫn dùng được bình thường, không cần làm lại để đổi sang tem Apostille đâu nha.

Mara: Từ visa, bảo hiểm y tế, bảo hiểm nhà, đến giấy tờ hai nước, mỗi thứ đều có mốc thời gian và số liệu cụ thể cần nắm.

Pip: Tập tới tụi mình xem còn chuyện gì ở xứ Nhật đang đổi nữa nha, chắc không hết đâu.