Bảo hiểm động đất khi thuê nhà ở Nhật: Quyền lợi và thuế

Lúc ký hợp đồng thuê nhà hay chung cư ở Nhật, bên bất động sản hầu như luôn kẹp sẵn một bộ hợp đồng bảo hiểm cho bạn ký. Tiền bảo hiểm bao nhiêu thì tùy công ty và gói bạn chọn. Nhiều bạn thấy hóa đơn gửi về là chuyển khoản luôn vì nghĩ đây là thủ tục bắt buộc để lấy chìa khóa, chứ ít khi dòm kỹ xem gói đó thực sự bảo vệ những gì 😊.

Thường gói bảo hiểm mà người đi thuê ký chỉ là bảo hiểm hỏa hoạn cho đồ đạc trong nhà. Nếu bạn không mua kèm bảo hiểm động đất riêng, lỡ đồ đạc bị cháy hay hư hỏng do rung lắc thì bảo hiểm sẽ không đền một yên nào đâu nha. Hiểu rõ ranh giới giữa hai loại bảo hiểm này sẽ giúp bạn bảo vệ tài sản tốt hơn, lại còn được giảm trừ thuế thu nhập mỗi năm nữa.

Khi thuê nhà: bảo hiểm hỏa hoạn cho đồ đạc thường là điều kiện hợp đồng

Theo tài liệu hướng dẫn thuê nhà cho người nước ngoài của Bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng, Giao thông và Du lịch (MLIT), mua bảo hiểm là thủ tục quen thuộc khi ký hợp đồng thuê nhà tại Nhật.

Khi mình đi thuê, phần khung nhà như cột trụ, tường chịu lực hay trần nhà là trách nhiệm của chủ nhà. Gói bảo hiểm người thuê đứng tên mua gọi là bảo hiểm hỏa hoạn cho tài sản gia dụng, tiếng Nhật là 家財 (kazai, đồ đạc sinh hoạt).

Gói này bảo vệ chính những món đồ cá nhân bạn mang vào phòng:

• Đồ điện tử: máy tính, tivi, tủ lạnh, máy giặt, lò vi sóng.
• Đồ nội thất: giường ngủ, bàn ghế làm việc, tủ áo quần.
• Đồ dùng hàng ngày: chăn ga gối nệm, quần áo, xoong nồi chén bát.

Bảo hiểm thuê nhà cũng hay kèm thêm điều khoản bồi thường thiệt hại cho chủ nhà hoặc trách nhiệm dân sự với người khác, ví dụ lỡ làm tràn nước máy giặt ngấm xuống nhà tầng dưới hay nấu nướng bất cẩn làm cháy phòng. Bạn chịu khó đọc kỹ từng điều khoản trong hợp đồng của đại lý để biết rõ mức bồi thường tới đâu nha. Trong quy trình thuê nhà ở Nhật, xem kỹ phần phí bảo hiểm ở bảng giải thích những điểm quan trọng sẽ giúp bạn chuẩn bị tiền nong chu đáo hơn trước khi dọn vào.

Bảo hiểm hỏa hoạn không trả cháy, thiệt hại do động đất, sóng thần, núi lửa

Nhiều người nước ngoài sống ở Nhật hay nhầm chỗ này. Khá nhiều bạn cứ nghĩ đã mua bảo hiểm hỏa hoạn, tiếng Nhật là 火災保険 (kasai hoken), thì hễ phòng bị cháy là công ty bảo hiểm sẽ bồi thường hết.

Nhưng theo Bộ Tài chính Nhật Bản (MOF), bảo hiểm hỏa hoạn thông thường không hề đền bù cho những vụ cháy có nguồn cơn từ động đất. Động đất gây sóng thần hay núi lửa phun trào làm hư hỏng nhà cửa cũng áp dụng y như vậy.

Cụ thể, có hai trường hợp bảo hiểm hỏa hoạn sẽ từ chối chi trả:

• Động đất làm ngã bếp ga mini, đổ nến hay chập điện khiến lửa bùng lên thiêu rụi đồ đạc trong nhà.
• Khu nhà bên cạnh bị cháy do động đất, ngọn lửa lan sang tòa nhà bạn ở làm đồ đạc cháy rụi theo.

Dù ngọn lửa cháy lan từ nhà hàng xóm qua, nhưng nếu nguyên nhân gốc rễ là do rung lắc động đất thì bảo hiểm hỏa hoạn đơn thuần cũng không đền bù. Muốn có tiền trang trải để mua sắm lại đồ đạc sau những thảm họa này, bạn bắt buộc phải có thêm bảo hiểm động đất, tiếng Nhật là 地震保険 (jishin hoken).

地震保険: chỉ mua kèm bảo hiểm hỏa hoạn, có thể thêm giữa kỳ; từ 30% đến 50% số tiền bảo hiểm hỏa hoạn; trần đồ đạc 1,000 vạn

Bảo hiểm động đất ở Nhật vận hành theo cơ chế rất đặc biệt: chính phủ cùng các công ty bảo hiểm tư nhân đứng ra gánh vác rủi ro để đảm bảo đủ tiền chi trả khi có thảm họa lớn. Do tính chất này nên quy định tham gia cũng rất chặt chẽ:

Không thể mua độc lập

Bạn không thể mua riêng lẻ một gói bảo hiểm động đất. Bộ Tài chính quy định 地震保険 chỉ được bán kèm với bảo hiểm hỏa hoạn. Nghĩa là bạn phải có hợp đồng bảo hiểm hỏa hoạn làm nền trước rồi mới mua thêm phần động đất được.

Nếu lúc mới dọn vào nhà bạn chưa đăng ký phần động đất vì muốn tiết kiệm chi phí ban đầu, bạn vẫn có thể liên hệ công ty bảo hiểm xin bổ sung 地震保険 vào hợp đồng hiện tại ngay giữa kỳ thuê nhà, không cần đợi tới lúc gia hạn hợp đồng đâu nha.

Giới hạn số tiền bảo hiểm

Số tiền bảo hiểm của 地震保険 không được tự ý chọn mà phải nằm trong mức từ 30% đến 50% số tiền bảo hiểm của hợp đồng hỏa hoạn chính.

Ngoài tỷ lệ phần trăm này, luật còn đặt trần tối đa cho từng nhóm:

• Đối với nhà ở: mức trần bồi thường là 5,000 vạn yên (tương đương 50 triệu yên), phần này dành cho người sở hữu nhà.
• Đối với đồ đạc sinh hoạt (家財): mức trần bồi thường tối đa là 1,000 vạn yên (tương đương 10 triệu yên).

Ví dụ, hợp đồng bảo hiểm hỏa hoạn cho đồ đạc của bạn có hạn mức 400 vạn yên, thì bạn được chọn hạn mức bảo hiểm động đất từ 120 vạn yên (30%) đến 200 vạn yên (50%). Khoản tiền này nhằm hỗ trợ người dân trang trải chi phí sinh hoạt khẩn cấp và dựng lại cuộc sống sau thảm họa.

Một số món đồ đặc biệt sẽ không nằm trong phạm vi bảo hiểm của đồ đạc sinh hoạt: tiền mặt, sổ tiết kiệm, giấy tờ có giá trị, xe ô tô, hoặc trang sức, kim hoàn, đá quý, đồ cổ có giá trên 30 vạn yên mỗi món hoặc mỗi bộ.

Chi trả theo 4 mức thiệt hại

Bảo hiểm động đất không chi trả dựa trên hóa đơn sửa chữa thực tế hay tiền hỗ trợ cào bằng cho tất cả mọi người. Khi xảy ra chuyện, công ty bảo hiểm sẽ cử người tới tận nơi để thẩm định mức độ thiệt hại theo barem của luật quy định.

Với các hợp đồng có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2017 trở đi, thiệt hại của đồ đạc sinh hoạt (家財) được chia làm 4 mức thẩm định:

• Hư hại toàn bộ, tiếng Nhật là 全損 (zenson).
• Thiệt hại phần lớn, tiếng Nhật là 大半損 (taihanson).
• Thiệt hại một nửa nhỏ, tiếng Nhật là 小半損 (shōhanson).
• Thiệt hại một phần, tiếng Nhật là 一部損 (ichibuson).

Công ty bảo hiểm sẽ tính tỷ lệ phần trăm thiệt hại của toàn bộ đồ đạc theo thời giá lúc xảy ra động đất để xếp vào một trong bốn nhóm trên. Mỗi mức tương ứng với một tỷ lệ nhận tiền bảo hiểm nhất định so với số tiền bảo hiểm bạn đã ký. Nếu mức độ hư hỏng thực tế nằm dưới ngưỡng của 一部損 thì công ty sẽ không bồi thường.

Bảo hiểm cũng từ chối bồi thường trong các trường hợp: thiệt hại do cố ý hay vi phạm pháp luật nghiêm trọng, tổn thất xảy ra sau 10 ngày kể từ ngày động đất, hoặc bị mất cắp trong lúc sơ tán hỗn loạn.

Khấu trừ phí bảo hiểm động đất khi 年末調整/確定申告: tối đa 5 vạn yên

Để khuyến khích người dân tự chuẩn bị trước rủi ro thiên tai, Cục Thuế Quốc gia cho phép người đóng thuế được trừ khoản tiền phí bảo hiểm động đất đã nộp trong năm khi tính thuế thu nhập. Khoản giảm trừ này gọi là 地震保険料控除 (jishin hokenryō kōjo, khấu trừ phí bảo hiểm động đất).

Bạn nhớ phân biệt rõ chỗ này nha: tiền đóng bảo hiểm hỏa hoạn thông thường không được giảm trừ thuế thu nhập đâu. Chỉ có phần tiền đóng riêng cho bảo hiểm động đất mới được khấu trừ thôi.

Mức giảm trừ thuế thu nhập hàng năm được tính như sau:

• Nếu cả năm bạn đóng phí bảo hiểm động đất từ 50,000 yên trở xuống: bạn được khấu trừ toàn bộ số tiền thực đóng vào thu nhập chịu thuế.
• Nếu cả năm bạn đóng trên 50,000 yên: mức khấu trừ cố định là 50,000 yên.
• Mức giảm trừ thuế thu nhập tối đa cho khoản này là 50,000 yên mỗi năm.

Cứ tầm tháng 10 hay tháng 11 hàng năm, công ty bảo hiểm sẽ gửi về hòm thư nhà bạn tờ giấy chứng nhận đóng tiền, gọi là 地震保険料控除証明書 (jishin hokenryō kōjo shōmeisho). Bạn giữ giấy này để làm thủ tục theo hai cách:

1. Điều chỉnh thuế cuối năm ở công ty, tức 年末調整 (nenmatsu chōsei): bạn dán giấy chứng nhận vào tờ khai khấu trừ bảo hiểm rồi nộp lại cho phòng nhân sự. Tiền thuế được hoàn sẽ trả thẳng vào lương tháng 12 hoặc tháng 1 năm sau.
2. Tự khai thuế ở sở thuế, tức 確定申告 (kakutei shinkoku): bạn nào làm tự do hoặc lỡ hạn nộp giấy ở công ty thì kẹp giấy chứng nhận này vào hồ sơ khai thuế thu nhập gửi sở thuế.

Checklist kiểm tra hợp đồng và mức độ bảo vệ

Ở Nhật luôn có nguy cơ xảy ra động đất bất cứ lúc nào, nhất là các dự báo lớn như động đất máng trượt Nankai. Bạn nên bớt ra chừng mười phút xem lại giấy tờ bảo hiểm phòng mình xem sao nha.

1. Kiểm tra lại giấy bảo hiểm hiện tại:

Tìm lại hợp đồng bảo hiểm đã ký lúc nhận phòng. Dòm xem trên tên hợp đồng có chữ 地震保険 không, hay chỉ ghi mỗi 火災保険 thôi. Nếu chỉ có mỗi hỏa hoạn thì đồ đạc trong nhà chưa được bảo vệ khi có động đất đâu.

1. Tính lại hạn mức đồ đạc sinh hoạt:

Bạn thử nhẩm sơ sơ giá trị các món đồ lớn trong phòng: máy tính, đồ gia dụng, máy giặt, quần áo ấm mùa đông. Xem hạn mức bảo hiểm đồ đạc đang để quá cao hay quá thấp. Nhớ là hạn mức trần của bảo hiểm động đất cho đồ đạc tối đa là 1,000 vạn yên và không quá 50% số tiền của bảo hiểm hỏa hoạn.

1. Mua thêm bảo hiểm động đất nếu chưa có:

Nếu hợp đồng nhà bạn chưa có 地震保険, bạn cứ gọi thẳng lên tổng đài của công ty bảo hiểm đang phụ trách phòng mình xin mua bổ sung giữa kỳ. Tiền bảo hiểm thường đóng theo từng năm hoặc đóng gộp theo kỳ hạn hợp đồng.

1. Cất giữ giấy tờ để xin giảm thuế:

Cất cẩn thận hóa đơn hoặc giấy chứng nhận đóng phí bảo hiểm gửi về vào mùa thu. Nhớ nộp đúng đợt điều chỉnh thuế cuối năm ở công ty để nhận lại tiền hoàn thuế nha.

Nguồn tham khảo

• 地震保険制度の概要, Ministry of Finance (財務省)
• No.1145 地震保険料控除, National Tax Agency (国税庁)
• 外国人の民間賃貸住宅への円滑な入居について（部屋探しのガイドブック）, Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism (国土交通省)

Cập nhật lần cuối: 30/09/2026. Quy định và mức phí có thể thay đổi, hãy kiểm tra lại nguồn chính thức ở trên trước khi làm thủ tục.