Cảnh báo cháy nổ pin sạc dự phòng (モバイルバッテリー) trên tàu điện và cách vứt bỏ pin phồng đúng quy định tại Nhật theo NITE & Bộ Môi trường

Thời gian gần đây tại Nhật Bản liên tiếp xảy ra các vụ pin sạc dự phòng (モバイルバッテリー – Mobile Battery) bốc khói và phát nổ ngay trong balo hành khách trên tàu điện JR, tàu điện ngầm Tokyo Metro và Osaka Metro, khiến toàn bộ đoàn tàu phải dừng khẩn cấp. Nghiêm trọng hơn, Bộ Môi trường Nhật Bản (環境省) thống kê có tới hơn 10,000 vụ bốc khói và cháy nổ tại các xe ép rác và nhà máy xử lý rác trên toàn quốc mỗi năm, gây thiệt hại hàng tỷ yên chỉ vì người dân tiện tay vứt cục sạc dự phòng hỏng hoặc quạt cầm tay vào túi rác sinh hoạt.

Nếu đang có một cục sạc dự phòng cũ, bị rơi móp hoặc hơi phồng lên trong ngăn kéo mà chưa biết vứt đi đâu để không phạm luật và không gây họa cho nhà trọ, bạn hãy đọc kỹ hướng dẫn chính thức dưới đây từ Viện Công nghệ và Đánh giá Quốc gia Nhật Bản (NITE), tổ chức JBRC và Bộ Môi trường.

1. Khuyến cáo của Viện NITE Nhật Bản: 4 nguyên nhân khiến sạc dự phòng phát nổ trên tàu và trong phòng trọ

Pin sạc dự phòng, tai nghe không dây, quạt cầm tay (ハンディファン) và thuốc lá điện tử đều sử dụng pin sạc Lithium-ion (リチウムイオン電池). Loại pin này chứa dung dịch điện phân hữu cơ rất dễ cháy, chỉ cần tấm màng ngăn siêu mỏng bên trong bị rách do va đập hoặc nhiệt độ cao là hai cực âm dương sẽ chập vào nhau (内部短絡), làm nhiệt độ vọt lên trên 500°C và phun lửa dữ dội không thể dập tắt bằng bình cứu hỏa bột thông thường.

Theo báo cáo thực nghiệm của Viện NITE (製品評価技術基盤機構), bạn phải ngừng sử dụng ngay lập tức nếu cục sạc dự phòng có 1 trong 4 dấu hiệu sau:

1. Vỏ pin hơi phồng lên (膨張), kênh mép nhựa hoặc đặt lên mặt bàn phẳng thấy bị cập kênh: Đây là dấu hiệu dung dịch điện phân bên trong đã bị phân hủy sinh ra khí gas dễ cháy. Nếu bạn cố cắm sạc tiếp hoặc đè nặng lên nó trong balo trên tàu điện đông người, lớp vỏ sẽ rách toạc và bốc cháy.
2. Từng bị rơi mạnh xuống nền bê tông sân ga hoặc bị kẹp vào khung ghế tàu điện: Dù bên ngoài chỉ trầy xước nhẹ nhưng các lá cực kim loại bên trong có thể đã bị cong vênh, tạo thành điểm chập mạch ngầm.
3. Mua hàng trôi nổi giá rẻ không có dấu chứng nhận an toàn PSE của Nhật Bản: Theo Luật An toàn Thiết bị Điện Nhật Bản (電気用品安全法), mọi cục sạc dự phòng bán hợp pháp tại Nhật bắt buộc phải in rõ biểu tượng hình tròn PSE kèm tên công ty nhập khẩu/sản xuất tại Nhật.
4. Cắm sạc để quên trên chăn đệm giữ nhiệt, dưới gối hoặc cạnh máy sưởi mùa đông: Nhiệt độ tích tụ làm pin mất khả năng tản nhiệt và dẫn đến hiện tượng “nhiệt bùng phát” (熱暴走 – Thermal Runaway).

2. Cách vứt pin sạc dự phòng bình thường (chưa bị phồng): Tìm thùng màu vàng JBRC miễn phí

Một nguyên tắc sống còn tại Nhật: Tuyệt đối không được bỏ pin sạc dự phòng vào túi “Rác cháy được” (燃えるごみ) hay túi “Rác nhựa” (プラスチックごみ). Ở hầu hết các thành phố, ngay cả ngày thu gom “Rác không cháy” (不燃ごみ) thông thường cũng không nhận pin sạc nếu không tách riêng.

Với những cục sạc dự phòng cũ hoặc hỏng nhưng vỏ ngoài vẫn phẳng phiu, không bị phồng rộp, không biến dạng và thuộc các hãng thành viên của Hiệp hội Tái chế JBRC (Anker, Elecom, Buffalo, Sony, Panasonic, Maxell, Sanwa Supply…):

Bạn mang đi vứt hoàn toàn miễn phí theo 3 bước cực nhanh:

1. Bước 1 – Dán băng dính cách điện (絶縁処理): Lấy một miếng băng dính điện (ビニールテープ) hoặc băng keo trong dán kín lên cổng cắm USB-C, USB-A và đầu dây cáp để ngăn các cục pin chạm cực vào nhau gây tia lửa điện trong thùng.
2. Bước 2 – Tìm thùng thu hồi màu vàng JBRC (小型充電式電池リサイクルBOX): Thùng này được đặt ngay lối ra vào hoặc quầy thu ngân của hầu hết các siêu thị điện máy lớn trên toàn quốc như Bic Camera, Yodobashi Camera, Yamada Denki, Edion, Joshin, Kojima, các siêu thị đồ gia dụng Kohnan, Cainz, DCM, siêu thị Aeon, hoặc tại sảnh Tòa thị chính (市役所 / 区役所).
3. Bước 3 – Bỏ vào thùng hoặc đưa cho nhân viên quầy hỗ trợ: Một số siêu thị điện máy hiện nay cất thùng JBRC vào phía sau quầy dịch vụ để nhân viên kiểm tra xem pin có bị phồng hay không trước khi nhận.

3. Khó nhất: Pin sạc dự phòng ĐÃ BỊ PHỒNG (膨張したモバイルバッテリー) thì vứt ở đâu?

Đây là tình huống khiến rất nhiều bạn người Việt lúng túng: Khi bạn cầm cục sạc dự phòng bị phồng mang ra Bic Camera hay Yamada Denki, thùng vàng JBRC tại siêu thị điện máy sẽ từ chối tiếp nhận vì lý do an toàn phòng cháy chữa cháy trong trung tâm thương mại.

Vậy khi pin đã bị phồng, bạn tuyệt đối không được ném lén vào thùng rác mà hãy xử lý theo 1 trong 2 kênh chính thức sau của Bộ Môi trường Nhật Bản:

Kênh 1: Mang tới Điểm thu hồi rác nguy hại của Tòa thị chính / Sở Vệ sinh thành phố (自治体の清掃事務所・回収窓口)

Do tình trạng cháy xe rác tăng vọt, hiện nay hầu hết các quận huyện tại Tokyo (như Shinjuku, Shibuya, Edogawa, Setagaya, Adachi…), Yokohama, Osaka, Nagoya, Fukuoka đều đã mở dịch vụ thu nhận trực tiếp pin sạc bị phồng từ hộ gia đình.

• Cách bảo quản tạm thời ở nhà trước khi đi nộp: Dán băng dính bịt kín các cổng cắm, sau đó đặt cục pin phồng vào trong một hộp thiếc đựng bánh quy, lon kim loại hoặc nồi cũ không dùng, để ở nơi thoáng mát tránh xa rèm cửa và giấy báo. Không bao giờ lấy kim châm cho xẹp hơi vì khí thoát ra gặp oxy sẽ bốc lửa ngay lập tức!
• Cách nộp: Tra trang web phân loại rác của quận/thành phố bạn ở với từ khóa 膨張したモバイルバッテリー 処分 (Xử lý sạc dự phòng bị phồng). Thông thường bạn chỉ cần mang trực tiếp đến Văn phòng Vệ sinh Môi trường (清掃事務所 – Seiso Jimusho), Tòa thị chính (市役所・区役所の環境課), hoặc bỏ vào một túi nilon trong suốt ghi chữ to 「キケン・充電池（膨張）」 (Nguy hiểm – Pin sạc bị phồng) rồi đặt riêng bên cạnh điểm tập kết vào đúng ngày thu gom đồ kim loại nhỏ (有害ごみ / 小型家電) theo quy định riêng của từng thành phố.

Kênh 2: Gửi trả lại trực tiếp cho hãng sản xuất (Đặc biệt là Anker và Elecom)

Nếu cục sạc dự phòng bị phồng của bạn là hàng chính hãng Anker (アンker・ジャパン), hãng này có chính sách thu hồi miễn phí kể cả pin đã bị phồng hoặc hỏng hóc của hãng tại tất cả các cửa hàng trực tiếp Anker Store trên toàn nước Nhật, hoặc đăng ký gửi thu hồi qua trang hỗ trợ khách hàng của Anker Japan.

Tình trạng pin sạc dự phòng / thiết bị có pin	Có bỏ vào túi rác cháy được (燃えるごみ) được không?	Có bỏ vào thùng vàng JBRC ở siêu thị điện máy được không?	Nơi thu nhận đúng quy định tại Nhật
1. Pin sạc dự phòng cũ, hết tuổi thọ nhưng vỏ còn phẳng, nguyên vẹn	CẤM TUYỆT ĐỐI *(Gây cháy nổ xe ép rác)*	ĐƯỢC (Miễn phí) *(Nhớ dán băng dính bịt cổng USB)*	Thùng vàng JBRC tại Bic Camera, Yodobashi, Yamada Denki, Aeon, Kohnan, Tòa thị chính
2. Pin sạc dự phòng ĐÃ BỊ PHỒNG (膨張), móp méo, nóng bất thường	CẤM TUYỆT ĐỐI	KHÔNG NHẬN *(Quầy điện máy từ chối vì nguy cơ cháy)*	Mang trực tiếp tới Văn phòng Vệ sinh thành phố (清掃事務所) / Ban Môi trường Tòa thị chính (環境課) hoặc Anker Store
3. Quạt cầm tay (ハンディファン), máy cạo râu, bàn chải điện, tai nghe không dây	CẤM TUYỆT ĐỐI	Chỉ nhận phần lõi pin nếu tháo rời được	Bỏ vào Hộp thu hồi đồ điện tử nhỏ (小型家電回収ボックス) tại Tòa thị chính / Siêu thị hoặc ngày thu 有害ごみ

4. Phải làm gì nếu cục sạc dự phòng bốc khói hoặc xì lửa ngay trước mặt?

Nếu chẳng may cục sạc dự phòng của bạn phát ra tiếng xì, có mùi khét ngọt như mùi sơn móng tay và bắt đầu bốc khói trắng:

• Không hắt một cốc nước nhỏ lên pin mà phải dội thật nhiều nước lạnh hoặc nhấn chìm vào xô nước: Viện NITE hướng dẫn rằng phản ứng cháy của pin Lithium-ion tự sinh ra oxy bên trong nên phủ chăn hay xịt một chút bột sẽ không tắt hẳn. Cách dập hiệu quả nhất trong gia đình là dùng vòi hoa sen hoặc xô nước lớn dội ngập nước liên tục để hạ nhiệt độ lõi pin xuống dưới ngưỡng phản ứng, sau đó bấm gọi 119 (Cứu hỏa) ngay lập tức.
• Nếu xảy ra trên tàu điện: Tuyệt đối không dùng tay không cầm vào cục pin đang nóng đỏ; hãy đặt balo xuống sàn tàu, tránh xa đám khói độc và bấm ngay Nút báo động khẩn cấp trên toa tàu (非常通報ボタン) để nhân viên nhà ga mang bình chữa cháy chuyên dụng và kẹp gắp kim loại vào xử lý.

Hãy dành 2 phút kiểm tra lại các cục sạc dự phòng, quạt cầm tay mùa hè và máy sưởi tay điện tử trong ngăn kéo nhà bạn ngay hôm nay để giữ an toàn tuyệt đối cho cả gia đình nhé.

Nguồn tham khảo

• Viện Công nghệ và Đánh giá Quốc gia Nhật Bản (NITE / 製品評価技術基盤機構): Cảnh báo tai nạn cháy nổ pin Lithium-ion và cách xử lý khi pin bốc khói
• Bộ Môi trường Nhật Bản (環境省): Cẩm nang phân loại và vứt bỏ pin sạc Lithium-ion, sạc dự phòng tránh gây cháy xe rác
• Hiệp hội Tái chế Pin sạc JBRC (一般社団法人JBRC): Hệ thống tra cứu địa điểm đặt thùng vàng thu hồi pin sạc trên toàn quốc