Bỏ qua tới nội dung

Bảo hiểm y tế ở Nhật 2026: Phân biệt kenpo và kokuho

Bảo hiểm y tế ở Nhật 2026: Kenpo và Kokuho

Phân biệt hai hệ thống bảo hiểm y tế ở Nhật, tỷ lệ đóng mới từ 2026, chế độ cho người làm thêm và thủ tục cần làm khi nghỉ việc hoặc đổi công ty.

Đi làm ở Nhật thì tháng nào mình cũng thấy tiền bảo hiểm y tế bị trừ thẳng trên phiếu lương. Bạn đi làm công ty, đi làm thêm hay đang nghỉ chờ việc thì sẽ rơi vào một trong hai hệ thống bảo hiểm khác nhau. Nắm rõ mình thuộc diện nào với các khoản tiền bị trừ sẽ giúp bạn tính chi tiêu dễ hơn và không lo mất quyền lợi lúc ốm đau nha. 😊

Hai hệ song song: 健康保険 và 国民健康保険

Bảo hiểm y tế bên Nhật chia làm hai nhánh song song. Nhánh đầu tiên là bảo hiểm y tế công ty (健康保険, kenkō hoken), mọi người hay gọi tắt là 健保 (kenpo) hay Shakai Hoken. Diện này dành cho nhân viên chính thức, thực tập sinh kỹ năng và người làm bán thời gian đủ điều kiện. Nơi quản lý phổ biến nhất là Hiệp hội Bảo hiểm Y tế Nhật Bản (協会けんぽ, Kyokaikenpo), hoặc các tổ chức bảo hiểm riêng của từng ngành (組合, kumiai).

Nhánh thứ hai là bảo hiểm y tế quốc dân (国民健康保険, kokumin kenkō hoken), mình hay gọi ngắn là 国保 (kokuho). Ai không thuộc diện bảo hiểm công ty thì vào 国保, gồm du học sinh trường tiếng, sinh viên, người làm tự do hay người đang nghỉ việc chờ chỗ mới. Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú (ISA) có ghi trong Sổ tay hướng dẫn về cư trú và lao động là người nước ngoài ở Nhật trên 3 tháng mà không có bảo hiểm công ty thì bắt buộc phải vô bảo hiểm y tế quốc dân.

協会けんぽ 2026: Tỷ lệ theo tỉnh và khoản hỗ trợ trẻ em

Nếu bạn đi làm công ty và đóng bảo hiểm qua 協会けんぽ, tiền đóng mỗi tháng lấy mức thu nhập tiêu chuẩn nhân với tỷ lệ của tỉnh nơi công ty đặt trụ sở. Tiền này công ty và bạn chia đôi cùng đóng (tỷ lệ cụ thể xem tại 協会けんぽ), trừ thẳng vô lương hàng tháng. Sướng một cái là khi bạn đón vợ, chồng hoặc con sang theo diện phụ thuộc (không có thu nhập hoặc thu nhập thấp), người nhà có thẻ bảo hiểm ăn theo bạn luôn chứ không phải đóng thêm đồng nào.

Từ năm tài khóa 2026 (tính từ lương tháng 3/2026, thực nộp vào tháng 4), tỷ lệ bảo hiểm y tế giữa các tỉnh chênh lệch thấy rõ. Tokyo là 9.85%, thấp nhất cả nước là tỉnh Okinawa với 9.44%, còn cao nhất là tỉnh Saga ở mức 10.55%.

Ngoài khoản y tế chính, bạn để ý thêm hai khoản nhỏ nữa nha. Ai từ 40 đến 64 tuổi thì bị trừ thêm tiền bảo hiểm chăm sóc dài hạn (介護保険, kaigo hoken) với tỷ lệ chung toàn quốc là 1.62%. Khoản thứ hai thu từ tháng 4/2026 là tiền hỗ trợ trẻ em và nuôi dạy trẻ (子ども・子育て支援金, kodomo kosodate shienkin). Khoản này áp dụng tỷ lệ 0.23% trên cả nước để góp quỹ hỗ trợ các gia đình nuôi con nhỏ.

国保: Cách tính theo hộ gia đình và thủ tục chuyển đổi

Bảo hiểm công ty tính theo từng người, còn bảo hiểm y tế quốc dân (国保) lại tính theo hộ gia đình. Tức là bạn đón vợ hay chồng sang thì bên hành chính tính gộp tiền cho cả nhà. Mức thu của hộ gồm hai phần: phần tính theo thu nhập năm trước của từng người (theo khả năng đóng) cộng với phần chia đều trên đầu người (theo mức hưởng). Bên 国保 không có chuyện người phụ thuộc được miễn phí, nhà có mấy người là cộng bấy nhiêu suất cố định.

Mỗi quận hay thành phố (役所) tự quy định cách tính, hạn nộp với cách thu tiền. Mức trần tối đa cả hộ phải nộp cũng do từng nơi tự đặt (bạn nhớ kiểm tra trực tiếp tại 役所 nơi mình ở). Thành ra thu nhập hai người bằng nhau mà ở hai quận khác nhau thì tiền 国保 vẫn lệch nhau. Giấy báo nộp tiền (giấy 払い込み) gửi về hòm thư hàng tháng hoặc hàng quý, bạn cứ cầm ra cửa hàng tiện lợi đóng là xong.

Phần chuyển đổi bảo hiểm khi nghỉ việc là chỗ người mình hay bị rối nhất. Nghỉ việc ở công ty cũ và trả thẻ bảo hiểm công ty, bạn phải cầm thẻ lưu trú (在留カード), tức thẻ ngoại kiều, ra 役所 làm thủ tục vào 国保 (thời hạn cụ thể tuỳ địa phương, bạn kiểm tra tại 役所 nha). Đừng để dây dưa vì sau này họ vẫn truy thu đủ số tiền tính từ ngày bạn nghỉ việc. Đến khi tìm được việc mới và có thẻ bảo hiểm công ty mới, bạn cũng phải cầm thẻ đó lên 役所 báo cắt 国保. Quên bước này thì giấy báo tiền 国保 vẫn gửi về đều đặn, thành ra bị thu trùng cả hai bên.

Bảo hiểm bán thời gian: Thay đổi lớn từ tháng 10/2026

Với bạn nào làm bán thời gian (baito) hay làm hợp đồng ngắn hạn, điều kiện để công ty đóng bảo hiểm y tế với lương hưu giờ đã thoáng hơn nhiều. Trước đây, rào cản lớn nhất để người làm baito vô bảo hiểm công ty là lương mỗi tháng phải từ 8.8 man yên trở lên. Rất nhiều bạn đi làm thêm phải canh giờ vì sợ vượt mốc này rồi phải tự đóng bảo hiểm.

Từ tháng 10/2026, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi (MHLW) đã bỏ hẳn mốc 8.8 man yên/tháng này. Nhiều bạn làm thêm chỉ cần đáp ứng các điều kiện còn lại là được công ty đóng bảo hiểm xã hội cho. Lúc này công ty gánh một nửa tiền thay vì mình phải tự móc trọn 100% tiền túi đóng 国保 như trước, quyền lợi khám chữa bệnh với hưu trí mai mốt cũng chắc chắn hơn nhiều.

Khi đi khám bệnh: Thẻ My Number và trần chi phí y tế

Lên bệnh viện khám bệnh thì thủ tục ở quầy tiếp tân cũng đổi rồi. Thẻ bảo hiểm y tế bằng giấy trước đây không còn cấp mới và đã hết hạn xài. Đi khám bây giờ phải dùng thẻ My Number đã tích hợp bảo hiểm (マイナ保険証, Myna Hoken-sho). Đến nơi bạn chỉ việc đặt thẻ My Number vào máy quét khuôn mặt ở quầy là xong. Ai chưa làm thẻ My Number hoặc chưa kịp đăng ký tích hợp thì cơ quan bảo hiểm cấp cho giấy xác nhận tư cách (資格確認書, shikaku kakunin-sho). Giấy này được cấp miễn phí, khỏi cần làm đơn xin.

Thường thì mình có bảo hiểm chỉ phải trả 30% tiền khám bệnh. Lỡ rủi ro mắc bệnh nặng, phải mổ hay nằm viện dài ngày tốn kém thì Nhật có chế độ giới hạn chi phí y tế (高額療養費, kōgaku ryōyōhi). Từ tháng 8/2026, chế độ này đã áp dụng mức trần mới. Chẳng hạn người dưới 70 tuổi, thu nhập năm từ 370 vạn yên đến 510 vạn yên, nếu viện phí thực tế hết 100 vạn yên thì số tiền tối đa tự bỏ ra chỉ tầm 9.3 vạn yên thôi. Chế độ mới cũng gom trần theo năm (từ tháng 8 năm nay đến tháng 7 năm sau) để người chữa bệnh lâu dài đỡ kiệt quệ tài chính. Dùng thẻ マイナ保険証 tiện ở chỗ máy tự áp luôn mức trần này, bạn khỏi mất công xin giấy chứng nhận hạn mức nộp cho bệnh viện như hồi trước.

Sổ tay tiếng Việt từ cơ quan quản lý

Muốn nắm cặn kẽ quyền lợi với nghĩa vụ khi sống ở Nhật, bạn nên xem cuốn Sổ tay hướng dẫn về cư trú và lao động của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú (ISA). Bản tiếng Việt ghi rõ từng mục về y tế, lao động, lương hưu và thuế. Đọc kỹ tài liệu này giúp mình tránh vi phạm do không biết luật. Giấy tờ nào chưa rõ, bạn cứ hỏi thẳng cán bộ phụ trách ở địa phương là chắc ăn nhất.

Việc cần làm

  • Xem lại phiếu lương tháng 4 và tháng 5/2026 để biết mức trừ 協会けんぽ mới (trừ vào tháng 4) và khoản hỗ trợ trẻ em (bắt đầu trừ từ tháng 5).
  • Nghỉ việc hoặc chuyển công ty thì nhớ ra 役所 làm thủ tục vào hoặc cắt 国保 (thời hạn cụ thể tùy địa phương, bạn kiểm tra tại 役所).
  • Bạn nào làm baito nhớ để ý hợp đồng từ tháng 10/2026 khi điều kiện 8.8 man yên đã được bỏ.
  • Luôn mang thẻ My Number hoặc giấy 資格確認書 khi đi viện hay phòng khám để được tính mức tự trả 30%.

Sơ sơ vậy thôi, hi vọng chia sẻ này giúp các bạn hiểu rõ các khoản bảo hiểm y tế để yên tâm đi làm nha! 💡

Nguồn tham khảo

Cập nhật lần cuối: 30/09/2026. Quy định và mức phí có thể thay đổi, hãy kiểm tra lại nguồn chính thức ở trên trước khi làm thủ tục.

Nội dung là chia sẻ kinh nghiệm cá nhân, không phải tư vấn tài chính hay pháp lý. Hãy kiểm lại quy định hiện hành trước khi quyết định.

Nhận bài mới qua email

Mỗi khi JPViva có bài mới về tiền bạc, thủ tục hay cuộc sống ở Nhật, bài sẽ được gửi tới email của bạn.

Sau khi bấm Đăng ký, bạn sẽ nhận một email xác nhận từ WordPress.com (email có thể bằng tiếng Anh). Bấm nút xác nhận trong email đó thì mới bắt đầu nhận bài nha. Không thấy email thì xem thử mục Spam hoặc Quảng cáo.